Reflexen: de basis van ontwikkeling (en waarom ze soms leerproblemen veroorzaken)

Na jarenlang zoeken zijn we erachter gekomen dat onze dochter van toen 12 jaar, veel reflexen nog niet geïntegreerd had. Daardoor kon zij niet tot leren komen. Om haar te helpen ben ik een zoektocht begonnen om meer te weten te komen over de werking van reflexen.

Wat zijn primaire reflexen?

Als een baby wordt geboren, zorgen primaire reflexen ervoor dat het kind kan overleven en zich kan ontwikkelen. Reflexen zijn automatische bewegingen, die worden geregeld door de hersenstam. Het gebeurt onbewust, zonder nadenken.

Voorbeelden:

  • Als een baby niet wil drinken, kun je de handpalm masseren.

    De mond gaat automatisch open en dicht (zuigreflex).

  • Als je een baby schrikt, gaan de handjes de lucht in (moro-reflex).

Zonder deze reflexen zou een baby niet kunnen drinken, bewegen of zich ontwikkelen.

Ontstaan en integratie van reflexen

Reflexen ontstaan al in de baarmoeder. De eerste reflex die zich ontwikkelt, is de terugtrekreflex. Deze reflex zorgt ervoor dat het kindje beweegt en reageert op prikkels.

In de eerste zes maanden van het leven worden reflexen langzaam omgezet in bewuste bewegingen. De reflexen “trekken zich terug” in de het lichaam en draaien daar op de achtergrond mee. In geval van gevaar kunnen ze weer actief worden, zodat je snel kunt reageren en overleven.

Maar soms verloopt de ontwikkeling niet helemaal zoals bedoeld. Dan blijven reflexen actief. Dit kan leiden tot allerlei klachten, zoals:

  • slechte concentratie

  • snel gefrustreerd zijn

  • visuele problemen

  • houterige motoriek

  • snel last van licht en geluid

  • angstig zijn

En vooral: het leren komt niet op gang. Vaak wordt er dan gezocht naar oplossingen zoals extra begeleiding, heel veel extra oefenen, medicatie of therapie, maar de echte oorzaak (de reflexen) wordt niet aangepakt.

Wat zie je in de klas?

Motorische kenmerken

Kinderen met niet-geïntegreerde reflexen kunnen motorisch onhandig lijken. Dit kan je zien aan:

  • niet goed zijn in gym of een hekel hebben aan gym

  • vaak struikelen

  • vaak ergens tegenaan lopen

  • op de tenen lopen

  • een kromme, ingezakte houding

  • moeite met huppelen of hinkelen

  • houterige bewegingen

  • moeite met stilzitten

  • wiebelen, friemelen of niet goed op een stoel blijven zitten

  • zit met neus dicht op het werk

  • verkrampte pengreep / slecht handschrift

  • moeite met knippen (mond gaat open en dicht)

  • tijdens concentratie de tong uit de mond

  • moeite met netjes eten (bv. “pasta mondjes” of pindakaas-mondjes)

  • de W-zit

Gedragskenmerken

Ook gedrag kan beïnvloed worden:

  • beweeglijk en rusteloos

  • moeite met luisteren

  • slechte concentratie

  • vergeetachtig (werkgeheugen werkt niet optimaal)

  • kort lontje

  • kan dichtklappen of bevriezen

  • soms afwezig

  • dwangmatig gedrag

  • slecht slapen

Leerproblemen

Leerproblemen die vaak voorkomen zijn:

  • niet willen lezen

  • moeite met spraak en taal

  • rijmen is lastig

  • klanken onderscheiden is lastig

  • kleine woordenschat

  • visualiseren is lastig

  • trage verwerkingssnelheid

  • moeite met volgorde (bij schrijven, tellen, spelling, lezen)

  • stap voor stap procedures volgen (bv. spellingregels)

  • plannen is lastig

  • tijdbegrippen door elkaar (morgen/ vandaag)

  • analoog klokkijken lukt niet

  • links en rechts verwarren

  • p, b en d verwarren

Sociaal-emotionele kenmerken

Ook sociaal-emotioneel kan je dit terugzien:

  • angstig (bijv. bang in het donker)

  • faalangstig

  • contact maken is lastig

  • oogcontact is lastig

  • hooggevoelig

  • schrikt snel (bij hard geluid of stemverheffing)

  • weinig zelfvertrouwen

  • gespannen

  • kan snel in paniek raken

Meer informatie en behandelaars

Op onderstaande sites kun je terecht als je meer informatie wilt over visuele dysfuncties en behandelaars.

https://www.info-fo.nl/fixatie-disparatie